Tracheostomia – wskazania, rodzaje rurek, pielęgnacja, powikłania

Tracheostomia to wykonane operacyjnie zespolenie światła tchawicy z powłokami szyi. Umożliwia oddychanie wtedy, kiedy powietrze nie może prawidłowo przepływać przez krtań, gardło lub jamę ustną. Dzięki prawidłowej pielęgnacji można tę metodę stosować bez powikłań przez bardzo długi czas. 

Tracheostomia jest wykonywana w celu umożliwienia wentylacji płuc z pominięciem górnych dróg oddechowych. Aby zapewnić prawidłowy przepływ powietrza, choremu zakłada się rurkę tracheostomijną. Po zabiegu niezbędna jest prawidłowa pielęgnacja, by uniknąć zatkania rurki albo stanów zapalnych oskrzeli lub płuc. Problemy z wydawaniem dźwięków przez chorego zmniejszają się po zastosowaniu tzw. rurki foniatrycznej.

Tracheotomia a tracheostomia

Tracheotomia to zabieg wytworzenia przetoki pomiędzy tchawicą a powłokami szyi. Polega na nacięciu skóry, rozpreparowaniu tkanki podskórnej i mięśni podgnykowych oraz wykonaniu otworu w jednej z chrząstek tchawicy. Czasami w sąsiadujących chrząstkach tworzy się nacięcia zmniejszające napięcie tkanek. Tracheostomia to zespolenie powstałe w efekcie tego zabiegu.

Tracheotomię górną wykonuje się powyżej cieśni tarczycy, dolną – poniżej tej struktury. Najczęstszą operacją jest jednak tracheotomia środkowa, w trakcie której łącząca oba płaty tarczycy cieśń (węzina) jest przecinana i odsuwana na boki. Wskazaniem do tego (nieco bardziej skomplikowanego) zabiegu jest potrzeba wykorzystania tracheostomii przez długi czas. Dzięki temu unika się powstania odleżyny tarczycy wskutek ucisku przez rurkę.

Operację wykonuje się w znieczuleniu ogólnym w warunkach szpitalnych. Ze względu na miejsce wykonania otworu i sąsiedztwo ważnych struktur (tarczyca, pień naczyniowo-nerwowy) tracheotomia nie jest zalecana jako zabieg doraźny, ratujący życie. W takich sytuacjach wykonuje się konikotomię, czyli przecięcie skóry i więzadła pierścienno-tarczowego, znajdującego się pomiędzy chrząstką tarczowatą a chrząstką pierścieniowatą.

Tracheostomia – wskazania

Wskazaniem do wykonania tracheostomii jest czasowa lub stała niedrożność dróg oddechowych w obrębie jamy ustnej, gardła i krtani.

Najczęstszymi przyczynami niedrożności są:

  • ciężkie urazy twarzoczaszki i szyi,
  • oparzenia termiczne lub chemiczne,
  • nowotwory,
  • obustronne porażenie fałdów głosowych,
  • przygotowanie do zabiegu usunięcia krtani,
  • długi, grożący powstaniem odleżyn, okres intubacji przy jednoczesnej konieczności dalszego prowadzenia oddechu zastępczego lub wspomaganego.

W zależności od sytuacji i stanu klinicznego chorego zabieg wykonuje się w trybie planowym lub nagłym.

Zobacz film: Budowa i funkcje układu oddechowego. Źródło: 36,6

Rurka tracheostomijna – rodzaje

Do powstałego zespolenia wprowadza się rurkę tracheostomijną. Jest to specjalnie przygotowany element, zaopatrzony na jednym z końców w kołnierz, który umożliwia przymocowanie rurki do skóry lub opatrunku i zapobiega jej przypadkowemu wsunięciu się do tchawicy w całości. Odpowiednie wygięcie i długość pozwalają na prawidłowe i komfortowe dla chorego umieszczenie w tchawicy, tak aby zakończenie znajdowało się powyżej jej rozdwojenia na oskrzela główne. Część dolna rurki jest wyposażona w mankiet. Po nadmuchaniu powietrzem uszczelnia on rurkę w tchawicy, co ułatwia oddychanie przez tracheostomię i zapobiega spływaniu wydzieliny do oskrzeli i płuc. Na zewnętrznym końcu cienkiego drenu, służącego do pompowania mankietu, znajduje się balonik, który umożliwia ocenę, czy ciśnienie wewnątrz układu jest prawidłowe.

Właściwy dobór średnicy, długości i zakrzywienia rurki tracheostomijnej oraz ciśnienia powietrza w mankiecie uszczelniającym jest niezwykle ważny, ponieważ nadmierny ucisk albo ocieranie się rurki o tchawicę może spowodować powstanie jej odleżyny lub nawet perforacji. Z tego względu do wyrobu rurek stosuje się różne materiały – plastik (PCV), akryl lub silikon. Niektóre z nich są w temperaturze pokojowej sztywne i pozwalają na łatwe włożenie ich do tchawicy przez otwór stomijny, a po rozgrzaniu do temperatury ciała stają się miękkie i elastyczne, co zmniejsza oddziaływanie na okoliczne tkanki.

Rurka tracheostomijna foniatryczna

Założenie rurki tracheostomijnej nie pozwala na przechodzenie powietrza z płuc do krtani (nawet jeśli drożność górnych dróg oddechowych jest częściowo zachowana). W związku z tym chory nie może mówić ani wydawać dźwięków. By to umożliwić, stosuje się w uzasadnionych sytuacjach rurki tracheostomijne foniatryczne. Charakterystycznym ich elementem są odpowiednio zlokalizowane otwory, które (po zamknięciu zewnętrznego ujścia rurki, np. dłonią) pozwalają w trakcie wydechu na przedostanie się powietrza w górę tchawicy – w stronę fałdów głosowych krtani, gardła i jamy ustnej. Dzięki temu chory ma możliwość nawiązania normalnej lub uproszczonej komunikacji głosowej z otoczeniem.

Pielęgnacja rurki tracheostomijnej

Pielęgnacja rurki tracheostomijnej ma podstawowe znaczenie dla utrzymania prawidłowej wentylacji. Pod kołnierz rurki, opierający się o skórę, należy podkładać odpowiedni opatrunek. Ciśnienie wewnątrz balonika uszczelniającego powinno być regularnie kontrolowane.

Chory z rurką tracheostomijną nie może prawidłowo wykrztuszać, odkasływać wydzieliny z dróg oddechowych. Wydzielina z wnętrza rurki powinna być regularnie odsysana (mimo że dla przytomnych pacjentów jest to dość nieprzyjemny zabieg). Zapewnia to zachowanie jej drożności, jednocześnie chroni pacjenta przed powikłaniem w postaci zapalenia oskrzeli lub płuc. Chory powinien przebywać w miejscach, gdzie powietrze ma odpowiednią temperaturę, wilgotność, nie jest nadmiernie zanieczyszczone i zapylone.

Data aktualizacji: 08.12.2018,
Opublikowano: 01.10.2017 r.

Polecamy

Komentarze (0)

Trwa dodawanie...
Komentarz dodany!
Komentarz nie mógł zostać dodany
Bezpieczne święta. Jak sobie pomóc i gdzie szukać pomocy?

Święta to czas beztroski i spotkań z rodziną. Niestety większość z nas siedząc przy suto zastawionym stole zjada za dużo. Brak umiaru to najprostsza droga do problemów z układem pokarmowy. Jak sobie z nimi poradzić i gdzie szukać pomocy na wypadek poważniejszych problemów ze zdrowiem?

Czytaj więcej
Wytyczne resuscytacji noworodka po porodzie. Na czym polegają?

Przyjście na świat dziecka w rzadkich przypadkach wiąże się z koniecznością podjęcia u niego czynności resuscytacyjnych. Resuscytacja ma na celu przywrócenie oddechu oraz krążenia, natomiast reanimacja – powrót czynności życiowych wraz ze świadomością.

Czytaj więcej
Jakie są domowe sposoby na odparzenia u osób dorosłych?

Domowe sposoby na odparzenia wiążą się w dużym stopniu z realizacją prozdrowotnego stylu życia, w tym redukcji nadmiernej masy ciała i dbałości o higienę osobistą. W leczeniu i zapobieganiu dolegliwości pomocne okażą się maści z alantoiną, sukralfatem, solami miedzi i cynku.

Czytaj więcej
Bezpieczne święta - gdzie szukać pomocy medycznej, jak udzielić pierwszej pomocy w nagłym wypadku?

Problemy ze zdrowiem mogą się pojawić nagle, również w czasie świąt. Kiedy pomocy szukać w przychodni nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej, a kiedy dzwonić po pogotowie? Jak samemu udzielić pierwszej pomocy?

Czytaj więcej
Pierwsza pomoc przy oparzeniach termicznych. Stopnie i leczenie oparzeń termicznych

Oparzenia termiczne nie należą do rzadkości. Mogą być spowodowane przez ogień, wrzątek, parę wodną lub rozgrzaną powierzchnię. Ze względu na głębokość obrażeń oparzenia kwalifikuje się według czterostopniowej skali.

Czytaj więcej
Coraz częściej dochodzi do zatrucia paracetamolem – dlaczego?

Paracetamol to jeden z najczęściej stosowanych leków przeciwbólowych oraz przeciwgorączkowych. Mimo że jest powszechnie dostępny i można go kupić bez recepty, to może być też niebezpieczny. Badacze informują, że coraz częściej dochodzi zatruć paracetamolem. Dlaczego tak się dzieje?

Czytaj więcej
Stłuczenie żeber - powikłania. Jakie są metody leczenia?

Stłuczenie żeber zwykle jest wynikiem przemocy fizycznej, wypadku komunikacyjnego czy upadku. Dominującymi powikłaniami urazu są miejscowy ból i krwiaki podskórne. Inne skutki zależą od siły i lokalizacji uderzenia klatki piersiowej. Stłuczenie żeber wymaga kontroli lekarskiej i leczenia.

Czytaj więcej
Leczenie odleżyn – preparaty i wskazówki postępowania z chorym

Leczenie odleżyn wymaga współpracy zespołu złożonego z lekarza, pielęgniarki, fizjoterapeuty, dietetyka, farmaceuty. W łagodzeniu zmian używa się preparatów wykonanych z półprzepuszczalnych błon, hydrokoloidów, hydrożeli czy alginianów.

Czytaj więcej
Oparzenie 3 stopnia – pierwsza pomoc, leczenie i charakterystyczne objawy

Oparzenie trzeciego stopnia to jego najcięższy rodzaj. Jego konsekwencją jest utrata czynności biologicznej skóry, zachwianie równowagi wodno-elektrolitowej i procesu termoregulacji. Leczenie jest determinowane rozległością, głębokością i umiejscowieniem oparzenia. Należy również ustalić źródło i czas działania czynnika parzącego.

Czytaj więcej
Hipotermia - przyczyny i objawy. Jak postępować w przypadku hipotermii?

Hipotermia następuje, jeśli wewnętrzna temperatura ciała zacznie spadać poniżej 35°C, czyli niezbędnego minimum fizjologicznego Na objawy hipotermii najbardziej narażone są osoby przebywające przez dłuższy czas w niskiej temperaturze, bez odpowiedniego zabezpieczenia termicznego.

Czytaj więcej