Jak działa sztuczne oko? Rodzaje i zastosowanie u osób niewidomych  

Fot. Thirteen-Fifty / Getty Images

„Sztuczne oko” to ogólna, potocznie stosowana, nazwa protez oka i urządzeń pozwalających na częściowe odzyskanie wzroku przez osoby niewidome. Ich zakres działania jest bardzo ograniczony, a rozwój i możliwości zastosowania cały czas są przedmiotem badań.

Sztuczne oko to proteza, która koryguje kosmetyczny defekt związany z utratą gałki ocznej. Usunięcie tej wady staje się podstawową potrzebą, o ile drugie oko widzi dobrze. Jeśli jednak sprawność chorego obniża się w związku ze znacznym niedowidzeniem lub ślepotą drugiego oka, przydatne stają się urządzenia pozwalające na odzyskanie w choć niewielkim stopniu możliwości postrzegania bodźców wzrokowych.

Sztuczne oko – proteza kosmetyczna

Podstawowym, często stosowanym, rodzajem sztucznego oka jest proteza gałki ocznej, która przede wszystkim poprawia wygląd pacjenta i odtwarza prawidłowy kształt oczodołu przy otwartej i zamkniętej powiece.

Polecamy: Sztuczne oko – rodzaje protez i ich rola u osób niewidomych

Jak działa zdrowe oko? Zobaczcie na filmie:

Zobacz film: Jak działa zdrowe oko? Źródło: 36,6

Najczęstszymi przyczynami usunięcia gałki ocznej w całości są nowotwory (w tym głównie wywodzący się z komórek barwnikowych czerniak złośliwy) i urazy oka, które nie pozwalają na jego rekonstrukcję. Niekiedy zabiegowi (enukleacji) towarzyszy też częściowe lub całkowite wycięcie okolicznych struktur, takich jak tkanka tłuszczowa oczodołu czy mięśnie zewnętrzne oka.

Przyczyną utraty wzroku i struktur wewnętrznych gałki mogą być też zmiany zapalne i zwyrodnieniowe. W takich sytuacjach udaje się zwykle uratować w pewnym zakresie zewnętrzną część gałki ocznej, a zabieg obejmuje głównie usunięcie uszkodzonych struktur wewnętrznych (jest to tzw. ewisceracja oka). Stan taki pozwala na montaż innego typu sztucznego oka – protezy, która może nawet w pewnym stopniu poruszać się, symulując ruchy gałki ocznej. Poprawia to zdecydowanie efekt kosmetyczny w porównaniu do protezy nieruchomej, opartej o krawędź oczodołu.

Dobieranie protezy kosmetycznej (sztucznego oka)

W zależności od stanu chorego stosuje się protezy (zastępujące oko) lub epiprotezy (nakładane na pozostawione tkanki, oko nieprawidłowo wykształcone lub znajdujące się w stanie zaniku). Sztuczne oko jest stosowane już we wczesnym okresie pooperacyjnym. Doraźna proteza pozwala na odtworzenie kształtu gałki i prawidłowe ułożenie powieki. Zabezpiecza również miejsce operacji przed wpływem urazów mechanicznych i ogranicza możliwość wnikania drobnoustrojów w gojące się tkanki. Ostateczną protezę dobiera się po całkowitym wygojeniu tkanek oczodołu.

Polecamy: Zaćma – objawy, operacyjne usunięcie i rokowania

Najczęściej stosowanymi materiałami do produkcji sztucznego oka są akryl lub szkło. Pozwalają one na dowolne kształtowanie protezy, są biologicznie obojętne (nie powodują reakcji alergicznych czy innych odczynów tkankowych) oraz łatwe w czyszczeniu. Ich własności umożliwiają dobór koloru twardówki i tęczówki, tak by proteza w maksymalnym stopniu przypominała drugie oko. Sztuczne oko jest zwykle zakładane na dzień i zdejmowane na noc. Dobrze przeszkolony, samodzielny pacjent może tych operacji dokonywać bez niczyjej pomocy.

Sztuczne oko u osób całkowicie niewidomych

Sztuczne oko u osób niewidomych ma za zadanie przywrócić choć podstawową orientację przestrzenną i poczucie światła lub ruchu przed oczyma. Konstrukcja takich urządzeń opiera się na odbieraniu przez odpowiednią kamerę (najczęściej wbudowaną w okulary) impulsów świetlnych, przetworzenie ich w sygnały elektryczne i przekazanie z układu elektronicznego do siatkówki, nerwu wzrokowego lub bezpośrednio do ośrodków wzrokowych mózgu. Podstawowy problem wiąże się z faktem, że mikrochirurgia nie pozwala na „podłączenie się” do poszczególnych włókien czy komórek nerwowych. Nie da się więc zastąpić pobudzenia poszczególnych receptorów siatkówki pikselami odbieranego przez urządzenie obrazu. Wszczepy wykonywane w czasie zabiegów łączą mikroelektrody urządzenia z powierzchnią siatkówki albo z ośrodkami wzrokowymi kory mózgowej. Chory po zabiegu musi w żmudny sposób uczyć się interpretować trafiające do niego bodźce, podobnie jak czyni to niemowlę. Dziecko otrzymuje jednak obraz o zdecydowanie większym poziomie szczegółowości.

Sztuczne, tzw. bioniczne, oko niezależnie od producenta i przyjętej techniki przekazywania impulsów zapewnia obecnie bardzo niską rozdzielczość widzenia, osiągającą kilkadziesiąt punktów (dla porównania – aparat fotograficzny w smartfonie może mieć rozdzielczość nawet kilkudziesięciu milionów pikseli). Większość chorych po dłuższym okresie treningu ma poczucie światła, jedynie część z nich rozpoznaje, z której strony przemieszcza się jego źródło. Niewielki odsetek zoperowanych pacjentów po dłuższym treningu może przy włączonym urządzeniu trafić do drzwi z odległości kilku metrów albo rozpoznać pojedynczą wielką literę, wypełniającą cały ekran monitora.

Poszczególne konstrukcje bionicznego oka pozostają nadal w sferze działań badawczo-rozwojowych i w fazie badań klinicznych. Nieliczne dopuszczone do oficjalnego stosowania w lecznictwie (a nawet refundowane w niektórych krajach) modele są stosowane rzadko ze względu na relatywnie niewielki efekt kliniczny. Nie bez znaczenia przy podejmowaniu decyzji jest możliwość wystąpienia powikłań oraz znaczny, sięgający kilkuset tysięcy złotych, koszt jednego zestawu. Żmudny, kilkumiesięczny proces treningu po zabiegu jest również czynnikiem utrudniającym stosowanie tej techniki i podnoszącym znacząco całkowite nakłady związane z leczeniem.

Data aktualizacji: 17.01.2019,
Opublikowano: 17.01.2019 r.

Polecamy

Komentarze (0)

Trwa dodawanie...
Komentarz dodany!
Komentarz nie mógł zostać dodany
Jak ochronić oczy przed smogiem? Coraz większy problem w dużych miastach  

Smog ma niekorzystny wpływ nie tylko na płuca, czy serce. Szkodzi również oczom. Jak bardzo jest dla nich niebezpieczny i co można zrobić, aby zminimalizować jego szkodliwe działanie? 

Czytaj więcej
Innowacyjna terapia przeciw cukrzycy – leczyć mają komórki wszczepione do oka

Cukrzyca to poważna choroba metaboliczna. Jednym z jej objawów jest prawidłowy poziom glukozy we krwi. Badacze ze Szwecji opracowali nowatorską metodę leczenia cukrzycy. Na czym polega?   

Czytaj więcej
Zaćma (katarakta) – poważna choroba oczu: rodzaje, przyczyny, objawy i leczenie

Zaćma to wrodzona lub nabyta choroba narządu wzroku, polegającą na powstawaniu plamek na soczewce oka. Jest ona jedną z najczęstszych przyczyn ślepoty. Zwykle dotyka osoby w podeszłym wieku, a jej przyczyny nie są do końca poznane. Zazwyczaj dużą rolę przypisuje się czynnikom genetycznym oraz zaburzeniom o podłożu metabolicznym. Podstawowym objawem zaćmy jest obniżenie poziomu ostrości wzroku. Jedynym skutecznym sposobem leczenia tej choroby wzroku jest operacja.

Czytaj więcej
Kwalifikacja wady wzroku do korekcji laserowej - co musisz wiedzieć

Korekcja wad wzroku za pomocą lasera to popularna, skuteczna i szybka metoda pozbycia się wad wzroku. Wybór zabiegu laserowego może wydawać się kuszący, ale nie każda osoba jest odpowiednim kandydatem do tego rodzaju korekcji. Dowiedz się, dlaczego badanie przed laserową korekcją wzroku jest konieczne, jak wygląda oraz jakie są przeciwwskazania do wykonania takiego zabiegu.

Czytaj więcej
Zwyrodnienie plamki żółtej. Czy dieta i dobrze dobrane okulary mogą spowolnić rozwój choroby?

Zwyrodnienie plamki żółtej (AMD) to najczęściej diagnozowana choroba siatkówki oka. W Polsce dotkniętych jest nią już ponad 1,3 mln osób, a wśród nich 140 tys. cierpi na jej groźniejszą, wysiękową postać. Rozwój choroby spowalnia nie tylko odpowiednia terapia u okulisty. Sprawdź, jak dieta i nowoczesne urządzenia optyczne mogą pomóc osobom chorym na AMD.

Czytaj więcej
Przekrwione oczy u dziecka i dorosłego –­ jakie są najczęstsze przyczyny? Jak łagodzić objawy?

Przekrwione oczy mogą oznaczać podrażnienie spojówek bądź ich stan zapalny wywołany np. alergią lub inną infekcją. Zdarza się, że zaczerwienienie pojawia się w związku z chorobą innych części oka czy chorobą autoimmunologiczną. Często jest też przypadłością osób noszących soczewki kontaktowe.

Czytaj więcej
Oftalmoplegia (porażenie międzyjądrowe) – przyczyny, obraz kliniczny i leczenie

Oftalmoplegia to zespół objawów w obrębie narządu wzroku, którego występowanie związane jest z chorobami ośrodkowego układu nerwowego. Powoduje zaburzenia widzenia pod postacią dwojenia i oczopląsu.

Czytaj więcej
Okulary przeciwsłoneczne – z filtrem, polaryzacyjne, korekcyjne

Okulary przeciwsłoneczne pełnią funkcje ochronne, zapobiegając nadmiernemu przepuszczaniu szkodliwych promieni słonecznych do oka. Powinny być wyposażone w specjalny filtr. Okulary przeciwsłoneczne z polaryzacją są odpowiednie dla kierowców i sportowców. Filtr fotochromowy stosuje się w okularach przeciwsłonecznych korekcyjnych. 

Czytaj więcej
O czym świadczy spuchnięte oko u dziecka? Leczenie i domowe sposoby na opuchnięte powieki

Spuchnięte oko u dziecka ma wiele przyczyn. Najczęściej obrzęk pojawia się razem z zapaleniem spojówek, jęczmieniem lub mechanicznym podrażnieniem oka. Wówczas mogą mu towarzyszyć inne objawy: zaczerwienienie, łzawienie, pieczenie i światłowstręt. Spuchnięte oczy u dziecka trzeba skonsultować z lekarzem.

Czytaj więcej
Zaćma i jaskra – czym różnią się te dwie choroby oczu?

Zaćma i jaskra to dwie najczęstsze, poważne choroby oczu prowadzące do ślepoty. O ile zaćma dotyczy uszkodzenia jednego elementu oka – soczewki, o tyle jaskra jest kompleksowym, postępującym procesem degeneracji włókien nerwowych odpowiedzialnych za transmisję wrażeń wzrokowych do mózgu.

Czytaj więcej